Historia rozpoczęła się w połowie maja br., gdy jedna z lokalnych przewodniczek turystycznych zauważyła na powierzchni punktu widokowego fragmenty kości. O znalezisku poinformowano Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie i policję. Jak okazało się podczas oględzin, były to fragmenty ludzkiej czaszki odsłonięte przez postępujące procesy erozyjne.

- Oględziny konserwatorskie potwierdziły, że zabezpieczone przez policję szczątki pochodzą ze zniszczonego w wyniku intensywnych procesów erozyjnych pochówku ludzkiego. Jest to kolejne znalezisko o charakterze grobowym na tym obszarze - informuje Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków.

To nie pierwszy taki przypadek. Już w 2021 roku na Górze Trzech Krzyży odnaleziono szczątki dziecka, które wstępnie powiązano z okresem nowożytnym. Nowe odkrycie, w połączeniu z historycznymi przekazami o odnajdywaniu kości podczas ustawiania nowych krzyży w 1852 roku, skłoniło konserwatorów do podjęcia kolejnych działań.

- Powyższe znaleziska oraz przekazy archiwalne wskazują, iż na tym obszarze mogą znajdować się kolejne pochówki, które mogą być narażone na zniszczenie w wyniku intensywnej erozji wierzchowiny i zbocza cypla lessowego, spowodowanej ruchem turystycznym oraz spływem wód deszczowych - podkreśla urząd.

W związku z tym Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków zwrócił się do Urzędu Miasta w Kazimierzu Dolnym o przeprowadzenie interwencyjnych badań archeologicznych. Zadanie powierzono specjalistom z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN pod kierunkiem dr. Łukasza Miechowicza.

Dwa dziecięce groby

Podczas prac wykopaliskowych w miejscu odnalezienia czaszki archeolodzy odkryli dwa groby dziecięce.

Pierwszy z nich należał prawdopodobnie do niemowlęcia. Szkielet o długości około 50 centymetrów spoczywał na plecach, z podkulonymi nogami. Nie znaleziono przy nim żadnych przedmiotów.

Drugi pochówek krył szczątki starszego dziecka. Jak wynika z badań przeprowadzonych w Zakładzie Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, odnaleziona wcześniej czaszka należała do dziecka w wieku około trzech lat. W grobie zachowały się ślady drewnianej trumny w postaci siedmiu żelaznych gwoździ. Archeolodzy odkryli także kilkanaście niewielkich szklanych paciorków, które mogły być elementem nakrycia głowy lub dziecięcego naszyjnika.

Oba pochówki były zorientowane na osi wschód-zachód, zgodnie z tradycją chrześcijańską.

Cmentarz dziecięcy?

Zdaniem kierującego badaniami dr. Łukasza Miechowicza odkryte groby mogą pochodzić z XVI lub XVII wieku.

- Odkryte groby dziecięce należy datować na okres nowożytny (XVI-XVII w.?). Stanowią one być może część większego cmentarza, którego strefa ulokowana w zachodniej partii Wzgórza Trzech Krzyży była zarezerwowana dla dzieci - ocenia archeolog.

Badacze rozważają również inną możliwość.

- Nie możemy również wykluczyć, że funkcjonował tu cmentarzyk dziecięcy zarezerwowany dla tzw. alienatów, dzieci nieochrzczonych, które z różnych względów nie mogły być pochowane na cmentarzu parafialnym - dodaje dr Miechowicz.

Wzgórze skrywa więcej tajemnic

Badania przyniosły także inne interesujące odkrycia. We wschodniej części wykopu natrafiono na pozostałość drewnianego słupa, który mógł być częścią dawnego krzyża, prawdopodobnie z XIX wieku.

Jeszcze bardziej intrygujące okazały się wyniki badań geofizycznych. Między miejscem pochówków a obecnymi krzyżami potwierdzono obecność podziemnego obiektu o charakterze innym niż grobowy, pochodzącego z okresu staropolskiego.

Dodatkowo przeprowadzone na wzgórzu badania georadarowe wskazują, że pod powierzchnią mogą znajdować się kolejne obiekty archeologiczne.

- Wstępne wyniki sugerują istnienie w tym miejscu obiektów archeologicznych m.in. o charakterze architektonicznym - informuje Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Jak widać, Góra Trzech Krzyży, będąca jednym z symboli Kazimierza Dolnego, nadal skrywa wiele nieodkrytych kart swojej historii. Niewykluczone, że kolejne badania pozwolą lepiej poznać funkcję tego miejsca i jego znaczenie dla dawnych mieszkańców miasta.

Dr Łukasz Miechowicz (1)

Kazimierz Dolny: Tajemnice Góry Trzech Krzyży. Archeolodzy o...